De witte haai is een van de bekendste haaien die er bestaan. Als je het woord hoort denk je misschien meteen aan grote filmscènes of indrukwekkende documentaires. Toch is het dier veel meer dan alleen een sterrenrol in de media. Het is een indrukwekkende roofvis met een eigen manier van leven en een geschiedenis die je niet zomaar in één zin kunt samenvatten.
De witte haai, of Carcharodon carcharias zoals hij in de wetenschap heet, heeft een herkenbaar lichaam. Zijn rug is grijs van kleur, wat helpt om te verdwijnen tegen de donkere oceaanbodem, terwijl zijn buik wit is, daardoor kreeg hij zijn naam. Volwassen dieren worden meestal rond de vijf meter lang, maar er zijn exemplaren waargenomen die groter zijn.
Dit dier heeft een gestroomlijnd lijf en een krachtige staart die hem in staat stelt om snel te zwemmen. Sommige bronnen noemen snelheden tot 25 kilometer per uur wanneer hij jaagt of zich voortbeweegt door het water.
De mond van de witte haai zit vol met scherpe tanden. Als er eentje losschiet groeit er al snel een andere voor in de plaats, haaien hebben meerdere rijen tanden die continu worden vervangen tijdens hun leven.
Witte haaien komen voor in verschillende zeeën en oceanen waar het water niet te warm is. Ze leven bijvoorbeeld langs de kusten van de Verenigde Staten, Zuid-Afrika, Australië en delen van Europa. Hun verspreiding gaat van koudere wateren tot gebieden waar het klimaat iets milder is.
Soms leggen ze enorme afstanden af. Er zijn wetenschappers die jonge en volwassen haaien met zenders volgen en zo ontdekken hoe ver ze kunnen zwemmen. In de Atlantische Oceaan is een haai met de naam Contender gevolgd die ongeveer 4,2 meter lang was en waarvan bekende routes duizenden kilometers lang waren. Dit laat zien dat deze dieren niet alleen langs de kust blijven, maar ook de open oceaan kunnen doorkruisen.
Je leest wel eens berichten over haaien in de Noordzee, maar je hoeft niet meteen aan de witte haai te denken. In de Noordzee zwemmen vooral kleinere haaiensoorten rond, zoals de Groenlandse haai of de hondshaai. Voor de witte haai is de Noordzee geen typische woonplek omdat de meeste exemplaren de voorkeur geven aan diepere en koelere wateren verder van de kust.
Er zijn wel fossiele tanden van witte haaien gevonden op de stranden rond de Noordzee. Dat laat zien dat deze dieren er vroeger soms zwommen, vooral in perioden dat het zeewater warmer was dan nu. Dat betekent echter niet dat je hier vaak een volwassen witte haai kunt tegenkomen.
Een witte haai voedt zich vooral met andere dieren. Hun dieet bestaat vaak uit zeehonden, zeeleeuwen en vissen. Ze zijn niet kieskeurig zolang het prooidieren zijn die in de wateren voorkomen waar ze zwemmen.
Hun jachtmethode werkt vaak zo dat ze van onderaf opstijgen naar hun prooi. Dat is soms indrukwekkend om te zien, omdat ze dan met veel kracht uit het water kunnen komen.
Witte haaien zijn niet constant op zoek naar mensen zoals in films soms wordt voorgesteld. Ze reageren op bewegingen in het water en kunnen nieuwsgierig zijn. Beroemde incidents met mensen zijn zeldzaam in vergelijking met de tijd die haaien in de oceaan doorbrengen.
Het tempo waarin haaien volwassen worden en zich voortplanten is langzaam in vergelijking met andere vissen. Daardoor kan het lang duren voordat een populatie zich herstelt als die eenmaal kleiner geworden is door overbevissing of andere oorzaken.
De status van de witte haai is kwetsbaar volgens de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur. Dat betekent dat het aantal dieren niet zo groot is als vroeger en dat er bedreigingen zijn waar je niet meteen aan denkt. Denk aan bijvangst bij visserij en vervuiling. Plastic afval en andere verontreiniging in de zee kunnen indirect invloed hebben op hun kansen om te overleven.
Het dier staat bovendien op verschillende internationale beschermingslijsten, wat betekent dat er regels zijn die moeten helpen om de soorten te beschermen tegen te veel druk van menselijke activiteiten.
Er zijn recente waarnemingen geweest van indrukwekkende witte haaien in de Atlantische Oceaan. Een exemplaar met de naam Contender is beschreven als de grootste die tot nu toe is gevolgd in die oceaan. Hij was ongeveer 4,2 meter lang en had een gewicht dat ver boven de meeste andere haaien uitkwam. Door het gebruik van satellietzenders konden onderzoekers zijn bewegingen volgen langs de oostkust van de Verenigde Staten.
Dat laat zien dat deze soort grote afstanden kan afleggen en dat individuele dieren soms uitzonderlijke afmetingen kunnen bereiken, terwijl de meeste exemplaren iets kleiner blijven.
De witte haai blijft een fascinerend dier. Hij trekt aandacht van mensen over de hele wereld, niet alleen door zijn uiterlijk maar ook door wat hij laat zien over het leven in de oceaan. Met zijn verspreiding van koude tot gematigde wateren, en zijn vermogen om lange afstanden te zwemmen, blijft de haai iets wat je bewondering kan geven als je meer over hem leest. Tegelijkertijd is het goed om te onthouden dat het dier kwetsbaar is en dat het menselijke handelen invloed heeft op de kansen die hij heeft om te blijven zwemmen in de wateren rond ons.
De witte haai is groot, beweegt zich over uitgestrekte gebieden en heeft unieke eigenschappen die hem onderscheiden van andere vissen en haaien. Voor mensen in Nederland betekent zijn aanwezigheid vooral dat we erover kunnen leren en begrijpen hoe hij past in de oceaan, in plaats van hem te zien als iets wat direct een bedreiging vormt voor onze zeeën.
Terug naar overzicht