Zee-egels zijn bijzondere dieren die je niet zo vaak ziet als je op het strand loopt, maar die een interessante rol spelen onder water. Het zijn stekelige dieren die behoren tot de groep van stekelhuidigen, net als zeesterren en zeekomkommers. Ze zijn rond van vorm en hebben een pantser van kalkplaatjes dat bedekt is met stekels. Die stekels helpen hen bij het bewegen, beschermen hen tegen vijanden en soms zelfs bij het verzamelen van voedsel.
Een zee egel is een ongewerveld zeedier, met een bolvormig lichaam vol stekelige uitsteeksels. Het meest opvallende is de harde schaal met stekels erop. Die stekels zijn niet alleen scherpe uitsteeksels, maar vaak ook beweeglijk, waardoor de zee-egel zichzelf kan voortbewegen over de bodem van de zee. Ze behoren tot een grote groep dieren die je in bijna alle zeeën kunt tegenkomen, van warme tropische wateren tot koele kusten bij Nederland en België.
Het woord zee-egel klinkt misschien wat grappig, maar net als de egel op het land heeft het dier zijn scherpe verdediging. De naam benadrukt die stekels, maar verder heeft een zee-egel weinig gemeen met de stekelige zoogdieren op het land.
Zee-egels leven vooral op de bodem van de zee. Je vindt ze op rotsachtige oppervlakken, in zeegrasvelden, en soms zelfs in ondiep water dichtbij de kust. In de Nederlandse kustwateren komt bijvoorbeeld de gewone zeeappel voor. Deze soort leeft vaak in de Oosterschelde en het Grevelingenmeer, maar je kunt ze ook op andere plekken langs de Waddenzee of de Hollandse kust tegenkomen. Levend zijn ze vaak kleurrijk met combinaties van groen en rood en ze bewegen zich niet snel.
Ze kunnen zich goed vastzetten met hun buisvoetjes rond hun lichaam. Die zuigvoetjes helpen hen om zich voort te bewegen en om voedsel naar hun mond te brengen.
Zee-egels eten vooral algen en ander plantaardig materiaal dat op rotsen en de zeebodem groeit. Ze schrapen die algen van het oppervlak af met hun speciale mondwerktuig, dat de Lantaarn van Aristoteles wordt genoemd. Dit orgaan bestaat uit vijf kaken die samenwerken om voedsel te malen.
Bepaalde soorten kunnen ook dierlijk materiaal eten als dat beschikbaar is, maar de meeste zijn gericht op algen. Daardoor spelen zee-egels een rol in het in balans houden van algenpopulaties op bijvoorbeeld rotsriffen. Als ze er veel zijn, kunnen ze veel algen wegnemen en zo de structuur van de onderwaterwereld veranderen.
In tropische zeeën, zoals rond koraalriffen, kunnen zee-egels bovendien invloed hebben op de gezondheid van het rif. Ze eten algen die anders te veel zouden groeien en het koraal kunnen verstikken, maar in sommige omstandigheden kan hun vraat ook het jonge koraal beschadigen.
De voortplanting van zee-egels vindt plaats door externe bevruchting. Dat betekent dat vrouwtjes hun eitjes in het water loslaten en mannetjes er sperma bij afgeven. De bevruchte eicellen ontwikkelen zich tot larven die vrij rondzweven in het water. Na een tijdje zinken ze naar de bodem en groeien ze uit tot jonge zee-egels.
De larven zien er eerst heel anders uit dan de volwassen dieren. Ze hebben kleine haartjes om mee te zwemmen en te eten, en pas later veranderen ze in de bolvormige vorm die je van de volwassen zee-egel kent.
Er zijn honderden verschillende soorten zee-egels over de hele wereld, variërend van kleine exemplaren tot soorten die aanzienlijk groter kunnen worden. Sommige hebben lange, dunne stekels, andere zijn kort en stevig. Sommige soorten zijn giftig, wat betekent dat je extra voorzichtig moet zijn als je ze aanraakt.
In de Nederlandse wateren kom je een paar soorten tegen. De gewone zeeappel is een van de bekendere, te vinden rond rotsige bodemgebieden. De zeeklit leeft ingegraven in de zeebodem en zie je dus minder snel.
Voor mensen kunnen zee-egels een bron van verwonding zijn als je per ongeluk op een stekel trapt. De scherpe uitsteeksels kunnen in de huid dringen. Als dat gebeurt, is het verstandig om de plek goed schoon te maken en eventueel medische hulp te zoeken, zeker als gif in het lichaam gekomen is of stekels moeilijk te verwijderen zijn.
In sommige culturen worden zee-egels ook gegeten. Het eetbare deel is meestal de gonade, het voortplantingsorgaan van het dier. In landen zoals Japan of rond de Middellandse Zee wordt dat deel in gerechten verwerkt en heeft het een milde, zilte smaak.
Zee-egels zijn intrigerende bewoners van de zee. Hun unieke bouw met stekels en hun manier van leven maken ze verschillend van veel andere zeedieren. Door hun eten en gedrag beïnvloeden ze de plekken waar ze leven, zowel in ondiepe kustgebieden als op dieper gelegen bodems. De volgende keer dat je een stekelige bol op de bodem van de zee ziet, weet je dat het geen wonder is maar een zee-egel, een interessant stukje van het leven onder water.
Terug naar overzicht